Ngồi trong một quán cà phê nhỏ ở Los Angeles, nhìn ra bãi đậu xe đầy nắng, tôi nhận được một tin nhắn từ một người bạn cũ ở Washington: "Lượng tiền AI đổ vào Capitol Hill năm nay đủ để mua một đội bóng NFL." Tôi cười, nhưng số liệu thực sự thì không vui chút nào.
Năm 2024, các công ty AI chi một khoản tiền khổng lồ cho vận động hành lang tại Mỹ. Con số cụ thể thì tôi chưa có trong tay, nhưng theo các báo cáo sơ bộ, nó đã vượt qua mọi kỷ lục trước đây của ngành công nghệ. Đây không chỉ là tin tức. Đây là một tín hiệu vĩ mô mà bất kỳ ai trong giới crypto cũng nên chú ý.
Hook: Một cuộc họp kín ở Washington
Hồi tháng 3 năm ngoái, tôi có cơ hội tham dự một cuộc họp kín về chính sách AI. Trong căn phòng kín mít không cửa sổ, các luật sư từ OpenAI, Google DeepMind, và một vài startup tôi không nhớ tên đang tranh luận gay gắt về đạo luật an toàn AI. Một người phụ trách chính sách từ Anthropic nói: "Chúng ta có hai lựa chọn: hoặc tự viết luật, hoặc để người khác viết nó cho chúng ta." Câu nói đó vang vọng trong đầu tôi cho đến tận bây giờ. Vì họ đã chọn cách viết luật, và họ đang làm điều đó với một ngân sách khổng lồ.
Giống như cách tôi từng theo dõi dòng tiền ICO từ Trung Quốc năm 2017, giờ đây tôi theo dõi dòng tiền vận động hành lang từ AI. Cả hai đều là những dấu hiệu cho thấy một ngành công nghiệp đang trưởng thành, và đang tìm cách bảo vệ lợi ích của mình thông qua con đường chính trị.
Context: Từ sốt ICO đến vận động hành lang AI
Hãy nhìn lại lịch sử. Năm 2017, cơn sốt ICO bùng nổ. Hàng trăm dự án huy động hàng tỷ đô la mà không cần qua bất kỳ cơ quan quản lý nào. Đó là giấc mơ về một hệ thống tài chính phi tập trung, không biên giới. Nhưng giấc mơ đó nhanh chóng biến thành cơn ác mộng khi hàng loạt dự án sụp đổ, và các cơ quan quản lý bắt đầu vào cuộc.
Giờ đây, AI đang ở một giai đoạn tương tự. Các công ty AI không còn chỉ tập trung vào công nghệ nữa. Họ đang đổ tiền vào Washington với tốc độ chóng mặt. Và điều này không phải là ngẫu nhiên. Trong bối cảnh thị trường crypto đang đi ngang, tôi thấy một sự tương đồng rõ ràng: cả hai ngành đều đang tìm cách định hình các quy tắc của trò chơi.
Nhưng có một điểm khác biệt quan trọng. Trong khi crypto vẫn còn đang loay hoay với các quy định về stablecoin và DeFi, thì AI đã đi trước một bước. Họ không chỉ chờ đợi luật được ban hành. Họ đang chủ động tham gia vào quá trình soạn thảo luật. Với một ngân sách vận động hành lang lớn hơn bao giờ hết, họ đang đặt nền móng cho một khung pháp lý có lợi cho mình.
Core: Bức tranh toàn cảnh về cuộc chiến vận động hành lang
Dựa trên kinh nghiệm phân tích chính sách của tôi, tôi thấy cuộc chiến vận động hành lang AI đang diễn ra trên ba mặt trận chính.
Mặt trận thứ nhất: Định nghĩa về "an toàn"
Các công ty AI lớn đang cố gắng định nghĩa thế nào là "an toàn" theo cách có lợi cho họ. Họ vận động để các bài kiểm tra an toàn được thiết kế dựa trên các mô hình hiện có của họ, tạo ra một rào cản gia nhập cho các startup nhỏ hơn. Họ lập luận rằng các yêu cầu kiểm tra nghiêm ngặt sẽ ngăn chặn "những kẻ xấu", nhưng thực chất, nó tạo ra một lợi thế cạnh tranh khổng lồ cho những người đã có sẵn nguồn lực để vượt qua các bài kiểm tra đó.
Tôi nhớ lại một lần nói chuyện với một kỹ sư từ một startup AI nhỏ ở San Francisco. Anh ta nói: "Nếu họ thông qua đạo luật yêu cầu mọi mô hình phải được kiểm tra bởi một bên thứ ba được phê duyệt, chúng tôi sẽ phải đóng cửa. Chi phí kiểm tra một mô hình lớn có thể lên tới hàng triệu đô la." Đó chính xác là điều mà các công ty lớn muốn. Họ biến an toàn thành một loại hàng hóa xa xỉ mà chỉ họ mới có thể mua được.
Mặt trận thứ hai: Bản quyền và dữ liệu đào tạo
Đây là một cuộc chiến sinh tử. Các công ty AI đang vận động để được miễn trừ trách nhiệm bản quyền đối với dữ liệu đào tạo. Họ lập luận rằng việc sử dụng dữ liệu công khai để đào tạo mô hình là "hợp pháp" và "công bằng". Nhưng nếu họ thành công, điều này sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm: các công ty công nghệ có thể sử dụng bất kỳ nội dung nào trên internet mà không cần trả tiền cho người sáng tạo.
Nhưng đối với tôi, vấn đề thú vị hơn nằm ở góc độ cạnh tranh. Nếu luật bản quyền được thắt chặt, các công ty nhỏ sẽ gặp khó khăn trong việc thu thập dữ liệu hợp pháp, trong khi các công ty lớn như Google và Meta đã có sẵn kho dữ liệu khổng lồ. Một lần nữa, vận động hành lang trở thành một công cụ để củng cố vị thế độc quyền.
Mặt trận thứ ba: Kiểm soát xuất khẩu chip
Đây có lẽ là mặt trận quan trọng nhất, và cũng là nơi tôi thấy sự phân hóa rõ rệt nhất. Nvidia, công ty sản xuất chip AI hàng đầu, có lợi ích khác hẳn so với các công ty AI như OpenAI hay Anthropic. Nvidia muốn bán càng nhiều chip càng tốt, bất kể khách hàng là ai. Trong khi đó, OpenAI lo ngại rằng chip của Nvidia có thể rơi vào tay các đối thủ Trung Quốc, tạo ra một cuộc chạy đua vũ trang AI toàn cầu.
Tôi từng tham gia một hội thảo về an ninh quốc gia và AI, nơi một cựu quan chức Lầu Năm Góc nói: "Chúng ta đang xây dựng một bức tường lửa xung quanh công nghệ AI. Câu hỏi là: bức tường đó sẽ cao bao nhiêu, và ai sẽ được ở bên trong?" Câu trả lời phụ thuộc rất nhiều vào kết quả của các chiến dịch vận động hành lang.
Ngoài ba mặt trận chính, còn có một cuộc chiến ngầm khác: cuộc chiến về thời gian.
Các công ty AI đang cố gắng trì hoãn bất kỳ quy định nào càng lâu càng tốt. Mỗi tháng trì hoãn là một tháng họ có thể tiếp tục phát triển mà không bị ràng buộc. Họ chi tiền cho các nghiên cứu "khoa học" được thiết kế để gieo rắc sự nghi ngờ về sự cần thiết của quy định. Họ thuê các cựu chính trị gia để làm chứng trước quốc hội. Họ tài trợ cho các tổ chức phi lợi nhuận để kêu gọi "đổi mới có trách nhiệm" – một cụm từ thường được dùng để nói rằng "đừng động vào chúng tôi".
Tôi nhìn thấy sự tương đồng rõ ràng với những ngày đầu của crypto. Hồi đó, các sàn giao dịch và ICO cũng từng vận động hành lang để trì hoãn quy định. Và kết quả thế nào? Một sự bùng nổ điên cuồng, sau đó là sự sụp đổ, và cuối cùng là một khung pháp lý thắt chặt hơn rất nhiều. AI đang đi trên một con đường tương tự, nhưng với tốc độ nhanh hơn và quy mô lớn hơn.
Contrarian: Liệu vận động hành lang có phải là dấu hiệu của sự yếu kém?
Đa số mọi người nhìn vào số tiền vận động hành lang kỷ lục và nghĩ rằng ngành AI đang mạnh mẽ và có ảnh hưởng. Nhưng tôi thấy một góc nhìn khác, phản trực giác hơn.
Chi tiêu vận động hành lang khổng lồ thực chất là một dấu hiệu của sự bất an. Các công ty AI không chi nhiều tiền như vậy nếu họ tin tưởng vào sức mạnh công nghệ của mình. Họ chi tiền vì họ sợ. Họ sợ bị quản lý quá mức. Họ sợ các đối thủ cạnh tranh. Họ sợ dư luận. Và trên hết, họ sợ rằng cuộc chơi công nghệ thuần túy đã kết thúc.
Hãy nghĩ về điều này. Nếu bạn có một sản phẩm thực sự vượt trội, bạn không cần phải mua luật sư. Nhưng khi công nghệ của bạn bắt đầu bão hòa, khi lợi thế cạnh tranh thu hẹp lại, bạn chuyển sang một chiến trường khác: chiến trường chính sách. Đây là một dấu hiệu cho thấy ngành AI có thể đang tiến đến một giai đoạn trưởng thành, nơi tăng trưởng không còn đến từ đột phá công nghệ nữa, mà đến từ việc xây dựng hàng rào bảo vệ.
Tôi từng thấy điều này trong lĩnh vực tài chính truyền thống. Các ngân hàng lớn nhất thế giới không chi hàng trăm triệu đô la cho vận động hành lang vì họ là những cỗ máy đổi mới. Họ làm điều đó vì họ là những cỗ máy khai thác địa tô chính sách. Họ cần luật lệ để bảo vệ vị thế của mình. Và AI, tôi e rằng, đang đi theo con đường đó.
Góc nhìn phản trực giác này cũng được củng cố bởi một thực tế: hầu hết các công ty AI hàng đầu đều không có lợi nhuận. Họ đốt tiền của các nhà đầu tư. Và khi tiền của nhà đầu tư bắt đầu cạn kiệt, họ cần một thứ gì đó khác để duy trì sự sống. Vận động hành lang để tạo ra một môi trường kinh doanh có lợi có thể là một cách để kéo dài thời gian, hoặc để tạo ra giá trị nhân tạo từ các quy định.
Takeaway: Bài học cho giới crypto
Vậy tất cả những điều này có ý nghĩa gì đối với những người quan tâm đến crypto? Rất nhiều.
Thứ nhất, hãy nhìn vào vận động hành lang AI như một tín hiệu sớm cho các chu kỳ quản lý của chính ngành mình. AI đang đi trước crypto khoảng hai đến ba năm trong cuộc chiến chính sách. Những gì xảy ra với AI hôm nay có thể là hình mẫu cho những gì sẽ xảy ra với crypto vào ngày mai. Nếu AI thành công trong việc định hình các quy tắc có lợi cho các công ty lớn, crypto cũng sẽ phải đối mặt với một áp lực tương tự.
Thứ hai, sự trỗi dậy của vận động hành lang AI củng cố một luận điểm mà tôi đã theo đuổi từ lâu: tương lai của công nghệ sẽ được quyết định không chỉ bởi những dòng code, mà còn bởi những dòng chữ trong các đạo luật. Các kỹ sư giỏi vẫn quan trọng, nhưng các luật sư giỏi còn quan trọng hơn. Đây là một thực tế khó nuốt trôi đối với những người theo chủ nghĩa tự do công nghệ, nhưng đó là sự thật.
Và cuối cùng, đối với các nhà đầu tư, hãy thêm "rủi ro chính sách" và "năng lực vận động hành lang" vào bộ tiêu chí đánh giá của bạn. Một công ty có đội ngũ vận động hành lang mạnh có thể có lợi thế cạnh tranh bền vững hơn một công ty chỉ có công nghệ tốt. Ngược lại, một công ty không có khả năng tự vệ trước các quy định mới có thể là một canh bạc rủi ro hơn nhiều.
Tôi sẽ tiếp tục theo dõi các báo cáo vận động hành lang của AI. Mỗi khi tôi thấy một con số mới, tôi sẽ nhìn lại lịch sử của ICO và DeFi. Lịch sử không lặp lại, nhưng nó thường vần. Và những vần điệu này đang được viết bằng mực và tiền, ngay tại Washington D.C.
Câu hỏi dành cho bạn hôm nay không phải là: "Liệu AI có thay thế con người không?" Mà là: "Ai đang viết luật cho AI? Và liệu bạn có bị bỏ lại phía sau không?"
Khi tôi kết thúc bài viết này, mặt trời đã lặn ở Los Angeles. Tôi uống ngụm cà phê cuối cùng, lạnh ngắt, và nghĩ về những dòng code và những điều khoản luật. Cả hai đều đang định hình tương lai của chúng ta.
